ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )

73

شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )

مقلدان است و آنان را عذابى است كه ويژهء خود آنهاست چون مىدانستند كه بايد مختصر كمالى به دست آورند و بر حسب علمشان شوقى بر ايشان حاصل شد و به كمالى كه بدان اشتياق داشتند نرسيدند ، چون در به دست آوردن مسائل نظرى كمبود داشتند و در رسيدن به آنچه مشتاق بودند قصور و فرق آن عذاب بر حسب تفاوت آن شوق مىباشد . و آن عذابى است كه منتفى و قطع مىشود و از آن به سعادتى كه ويژهء آنهاست مىرسند ، اين سعادت متناسب با ادراك آنها از كمالى است كه تصور كرده‌اند . قسّم دوّم : كه نفوس متّصف به اعتقادات نادرست و اخلاق پست مىباشد ، يا به گونه اى است كه آنها در نفس نفوذ دارند در اين صورت به وسيلهء آنها كيفر دوام مىيابد چون جهل مركَّب ضدّ يقين است ، و هر گاه در جوهر نفس جايگزين شود معتقد مىگردد كه نادانى كمال نفس است و اميد دارد كه به آنچه در آن نقش بسته و كمال مستعدّ اوست برسد . و ناگزير پس از مردن با از دست دادن آنچه بدان اميدوار بود كمال منقطع مىشود و چون آنچه را اميد داشته نيافته است عذاب مىكشد و در نتيجه با تداوم پيدا كردن يقين به درستى آن ، عذاب نيز دوام مىيابد . و اگر اعتقادات باطل و اخلاق پست در نفس نفوذ نكرده باشد ، براى صاحبان اين نفوس كيفرى است كه قطع مىشود چون صورتهايى كه براى آنان به سبب سرگرم شدن به ضدّ آنها حاصل شده است حالاتى است كه در آن نفوس جايگزين نشده است ، و در آن استوار نگرديده ، يا براى اين كه آن صورتها از حالات و مزاجها ناشى شده است پس با از ميان رفتن حالات ، عذاب هم از ميان مىرود . قسّم سوّم : نفسى است كه متّصف به اعتقادات درست و اخلاق پست باشد پس اگر آن اعتقادات مستند به برهان باشد نفوس به وسيلهء آنها خوشبخت مىباشد ، جز اين كه آن خوشبختى به سبب كيفرى كه از اخلاق پست حاصل مىشود ، كدر و تيره است البتّه اين كيفر با از بين رفتن آن اخلاق بر طرف مىشود ، يا به اين لحاظ كه اخلاق پست در نفس نفوذ و رسوخ نكرده است يا بدين سبب كه از مزاجها به دست آمده است و با نابود شدن مزاجها كيفر نيز بر طرف مىگردد . قسم چهارم : نفوسى است كه متّصف به اعتقادات نادرست و ملكات پسنديده است ، و اگر اعتقادات رسوخ در نفس داشته باشد عذاب آن هميشگى است و اگر راسخ نباشد كيفر قطع مىشود و علت قطع كيفر همان است كه قبلا بيان شد .